Εκπαιδευτική Επίσκεψη στο Μνημειακό Στρατόπεδο Συγκεντρώσεως Άουσβιτς Ι και Άουσβιτς ΙΙ – Μπίρκεναου στην Κρακοβία (Πολωνία)
Πεποίθησή μας είναι ότι η καλλιέργεια δεξιοτήτων και ικανοτήτων επιτυγχάνεται πολλές φορές, εκτός της κλειστής αίθουσας διδασκαλίας. Προκειμένου μεν να μεγιστοποιηθούν τα μαθησιακά αποτελέσματα – όπως αυτά καθορίζονται στα Αναλυτικά Προγράμματα - και έχοντας ως κύριο γνώμονά μας δε, την βελτίωση της ποιότητας της διδασκαλίας μας, επιδιώκουμε δράσεις πέραν των στενών ορίων των διδακτικών αιθουσών και της μετωπικής διδασκαλίας. Η Εκπαιδευτική Επίσκεψη ομάδας μαθητών της Γ΄ Λυκείου του Σχολείου μας στο Στρατόπεδο Συγκεντρώσεως Άουσβιτς Ι και Άουσβιτς ΙΙ - Μπίρκεναου στην Κρακοβία (Πολωνία), σε μη διδακτικό χρόνο, επιχειρούσε να πετύχει ακριβώς αυτό.
Η ομάδα εκπαιδευτικών.
Ένα ταξίδι μνήμης στην Πολωνία
Το τριήμερο της Πρωτομαγιάς, μια ομάδα μαθητών της Γ΄ Λυκείου είχαμε την ευκαιρία να επισκεφτούμε τη μαγευτική πλην μαρτυρική Κρακοβία – την πολωνική πόλη με τη μεγάλη καρδιά και το βαρύ παρελθόν – και μέσα από αυτήν να ταξιδέψουμε νοερά στην ιστορία της αλλά και να ζωντανέψουμε κομμάτι της παγκόσμιας ιστορίας, έτσι όπως τη γνωρίσαμε στις σχολικές αίθουσες, μέσα από το μάθημα της Ιστορίας μας.
Πρώτη εντύπωση; Η καλύτερη! Αντικρίσαμε μια πόλη ευήλια, φιλική και καταπράσινη, γεμάτη πικραλίδες και λογής λογής τουλίπες. Τα μνημειώδη κτήρια, οι γοτθικοί ναοί και η μεγαλύτερη πλατεία στην Ευρώπη έδιναν αέρα συμπρωτεύουσας. Το όμορφο κλίμα συμπλήρωναν ο κρυστάλλινος Βιστούλας, το μεγάλο αερόστατο θέας (Krakow Sightseeing Balloon) ορατό σχεδόν από παντού, το θεόρατο κάστρο Wawel, καθώς και οι χιλιάδες πολωνικές σημαίες στους δρόμους και στα σπίτια, μιας και είχαμε την τύχη να «πέσουμε» στην εθνική επέτειο της Πολωνίας για το πρώτο πολωνικό Σύνταγμα (3 Μαΐου).
Δεύτερη εντύπωση; Θαυμασμός! Με την επίσκεψή μας στα αλατωρυχεία Wieliczka, αντιληφθήκαμε ιδίοις όμμασι το χάρισμα και το ταλέντο των εργατών, που στην προσπάθειά τους να δημιουργήσουν ένα ευχάριστο περιβάλλον εργασίας, δημιούργησαν έναν υπόγειο, μαγικό κόσμο! Μέσα από μια ιστορία οκτακοσίων ετών η προσπάθεια αυτή κατέληξε σε ένα ατέλειωτο μουσείο με αγάλματα και ναούς, και λίμνες από αλάτι στα 350 μέτρα υπογείως, τον οποίο είχαμε την ευλογία να… γευτούμε!
Τελική εντύπωση; «Τελική Λύση»… Οι Ναζί δεν επέλεξαν τυχαία να ανεγείρουν εκεί τα μεγαλύτερα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Εκεί ήταν συγκεντρωμένος τότε ο μεγαλύτερος εβραϊκός πληθυσμός στην Ευρώπη, γεγονός που μαρτυρείται από το πλήθος των συναγωγών στην εβραϊκή συνοικία Kazimierz αλλά και από το μνημείο των "Άδειων Καρεκλών", στην καρδιά του εβραϊκού γκέτο της Κρακοβίας. Με τις εικόνες αυτές στο μυαλό οδηγηθήκαμε κι εμείς στο μεγαλύτερο κοιμητήριο του κόσμου, στο Oświęcim, το οποίο οι Γερμανοί μετονόμασαν σε Auschwitz.
Στο σημείο αυτό καμιά περιγραφή δεν αρκεί να αποτυπώσει τη φρίκη εκείνου του τόπου. Ξεναγηθήκαμε στα κτήρια που διατηρήθηκαν στο Auschwitz Ι, που πλέον λειτουργεί ως μουσείο∙ οδηγηθήκαμε νοερά στο σημείο όπου γινόταν η διαλογή των κρατουμένων∙ είδαμε τα προσωπικά τους αντικείμενα όπως ξεχωρίζονταν και στοιβάζονταν από τους δήμιούς τους. Ολόκληροι θάλαμοι ξεχειλισμένοι… με βαλίτσες, παπούτσια, οδοντόβουρτσες, μουσικά όργανα… Τραγικό θέαμα ο θάλαμος με τις κοτσίδες μαλλιών… Πάρα πέρα, ένας λόφος καλυμμένος με χώμα για να «σκεπάζει» τις κραυγές των μελλοθανάτων. Εκεί βρισκόταν ο θάλαμος όπου στοιβαγμένα κορμιά ξεψυχούσαν από το αέριο Zyklon B. Παραδίπλα, δυστυχισμένοι Εβραίοι αγγαρεύονταν να ταΐσουν τα αιμοβόρα κρεματόρια με ό,τι απέμεινε από τα εκατομμύρια ανθρώπων που πίστεψαν για μια στιγμή ότι «Αrbeit Macht Frei», ότι η εργασία απελευθερώνει.
Η βαρβαρότητα επεκτάθηκε και στο στρατόπεδο Auschwitz ΙΙ, τριάμισι χιλιόμετρα μακριά, στο χωριό Birkenau. Μπαίνοντας, μας υποδέχθηκαν οι ράγες του τρένου και έναν σωρό κοιτώνες κρατουμένων, κάμαρες εργασίας και κρεματόρια, με ένα μεγάλο μέρος, βέβαια, κατεστραμμένο από τον σοβιετικό κόκκινο στρατό κατά την απελευθέρωση. Μέσα στους στρατώνες, που παλαιότερα χρησιμοποιούνταν ως στάβλοι αλόγων, ζούσαν οι κρατούμενοι (χωριστά γυναίκες και άνδρες) στριμωγμένοι σε τρίπατες κουκέτες, σε πανάθλιες συνθήκες υγιεινής και διατροφής, με αποτέλεσμα πολλοί ικανοί κρατούμενοι να πεθαίνουν από δυσεντερία και ασθένειες.
Δεν χωράει αμφιβολία ότι η περιδιάβαση στο ίδιο έδαφος που ποτίστηκε με το αίμα και λιπάνθηκε με τη στάχτη τόσων ανυπεράσπιστων και άταφων ανθρώπων ήταν για όλους μας μια τρομερή μαρτυρία της φρικαλεότητας του πολέμου και δείγμα για το μέχρι πού μπορεί να φτάσει η θηριωδία του ανθρώπου.
Κατά τον ξεναγό μας, εντούτοις, γεννά μεγάλη χαρά και ελπίδα το ότι ακόμη αυτή η κτηνωδία δεν ξεχνιέται, ότι δεν αδιαφορούμε, αλλά ακόμη επισκεπτόμαστε τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και θυμόμαστε, και τιμούμε όσους σκοτώθηκαν άδικα. Διότι, όπως δήλωσε και ο επιβιώσας Marian Turski: «Το Auschwitz δεν έπεσε από τον ουρανό». Άνθρωποι το έφτιαξαν και, αν ξεχάσουμε, μπορούν να το ξαναφτιάξουν…
Στυλιανός Τριμπόνιας, Γ΄11
Η επίσκεψή μας στην Πολωνία ήταν μια συγκλονιστική εμπειρία. Κατά την άποψη μου ήταν μια εκπαιδευτική εκδρομή που περιέκλειε άρτια την βιωματική, ιστορική και μουσειακή μάθηση. Ο καθένας θα μπορούσε να ομολογήσει πως είχε έναν διπλό χαρακτήρα.
Αφενός, ήταν η ιστορική πλευρά του ταξιδιού, πού ήταν και ο λόγος της πραγμάτωσης της επίσκεψης αυτής, η οποία αναντίλεκτα άφησε όλους τους συμμετέχοντες άφωνους! Η περιήγηση στα μουσεία των Στρατοπέδων Συγκέντρωσης Άουσβιτς Ι και ΙΙ ήταν το λιγότερο ανατριχιαστική. Από τους χώρους κράτησης και τα προσωπικά αντικείμενα των θυμάτων του Ολοκαυτώματος μέχρι τα κρεματόρια και τους θαλάμους αερίων που λειτούργησαν ως χώροι εξόντωσης τους, κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, κάθε έκθεμα συνέβαλλε στη συγκλονιστική ατμόσφαιρα που υπήρχε στα μουσεία και άφηνε ένα φορτισμένο συναισθηματικά αποτύπωμα στον καθένα μας. Μια, κατά τη γνώμη μου, απαραίτητη περιήγηση για τον κάθε έναν, προς καταπολέμηση της ιστορικής λήθης, όσον αφορά τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και τις φρικαλεότητες που έλαβαν χώρα κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Αφετέρου, το συγκεκριμένο ταξίδι κατάφερε να αναδείξει την ομορφιά της πόλης της Κρακοβίας. Η επίσκεψη στο Αλατωρυχείο Βιελίτσκα, αλλά και η ξενάγηση στην ίδια την πόλη ήταν μια άκρως ευχάριστη εμπειρία. Μέσω της περιπλάνησής μας στο ιστορικό κέντρο της Κρακοβίας, όλοι οι συμμετέχοντες αδράξαμε την ευκαιρία να θαυμάσουμε τα αξιοθέατα και τη γοητεία, τη σαγήνη και την ευμορφία της πόλης, απαραίτητο διάλειμμα από τον έντονα ψυχικό συγκλονισμό του Στρατοπέδου του Άουσβιτς.
Πιστεύω πως αυτό το ταξίδι θα μείνει για πάντα στις μνήμες όλων μας, αφού έφερε εις πέρας την πρόκληση της ιστορικής εκπαίδευσης και ήταν και μια όμορφη ανάσα για εμάς λίγο πριν το βαρύ πρόγραμμα των εξετάσεών μας.
Ελένη Βιτσαΐδη, Γ’ 32
Το ταξίδι στην Πολωνία ήταν μια από τις καλύτερες εμπειρίες της ζωής μου! Χάρη στην ευκαιρία που μας έδωσαν οι καθηγητές μας, που οργάνωσαν την Εκπαιδευτική Εκδρομή, καταφέραμε να ζήσουμε κάτι, που πιθανόν να μπορέσει να το ζήσει κανείς μια φορά μόνο στη ζωή του. Επιστρέψαμε κουβαλώντας σπουδαίες εμπειρίες, μοναδικές γνώσεις, ιδιαίτερες αναμνήσεις…
Από την πρώτη μέρα του ταξιδιού μας – που ξεκινήσαμε να εξερευνήσουμε την πόλη της Κρακοβίας – κατάλαβα πως θα ήταν ένα ξεχωριστό ταξίδι, γιατί αντιλήφθηκα αμέσως πόσο ασυνήθιστη είναι αυτή η πολωνική πόλη. Πλούσια ιστορία, αρχιτεκτονική που σε αφήνει άφωνο και ένας λαός με σεβασμό προς τις παραδόσεις του και την προέλευση του. Το κάστρο Βαβέλ, ένα αριστούργημα της πόλης που «βλέπει» τα πάντα από εκεί ψηλά που είναι και που στέκει κυρίαρχο πάνω απ' όλα, ξεχωρίζει για την ομορφιά του, για τη σημασία του για τους ίδιους τους Πολωνούς, αλλά και για τη συμβολή του στην ιστορία της χώρας. Άλλωστε δεν είναι τυχαίο που η Κρακοβία ήταν και η πόλη που επέλεξε ο Χίτλερ να θέσει ως πρωτεύουσα της χώρας κατά την κατάκτηση της Πολωνίας στον Β Παγκόσμιο Πόλεμο.
Η δεύτερη μέρα μας στην πόλη περιλάμβανε δύο μοναδικές επισκέψεις. Απίστευτη ήταν, αρχικά, η επίσκεψη μας στο αλατωρυχείο Βιελίτσκα. Παρόλο που έπρεπε να κατέβουμε πάνω από 300 σκαλιά (!), ήταν κάτι που σίγουρα άξιζε τον κόπο! Συναντήσαμε έναν άλλον κόσμο! Ήταν ένας παράξενος κόσμος γλυπτών, εκκλησιών και άλλων κατασκευασμάτων φτιαγμένα εξολοκλήρου και μονάχα από αλάτι στα έγκατα της γης – έργα των ίδιων των μεταλλωρύχων. Ακόμα και οι δαιδαλώδεις διάδρομοι, τα ατέλειωτα πατώματα – επίπεδα και τα φτιαγμένα από ξύλο τοιχώματα, είχαν όλα το χρώμα, τη μυρωδιά και τη γεύση του «πολύτιμου χρυσού» μιας άλλης εποχής, του αλατιού. Μάθαμε πώς δούλευαν τις παλαιότερες εποχές οι Πολωνοί και το ρίσκο που έπρεπε να πάρουν, απλά για να εξορύξουν αυτό το – ευτελές σήμερα – καρύκευμα που υπάρχει σήμερα στο τραπέζι της κουζίνας του καθενός μας. Για όλα αυτά χρειάστηκε να κατεβούμε 135 μέτρα κάτω από τη γη, αλλά είχαμε την ευκαιρία να αντικρίσουμε κάτι μοναδικό που πιθανόν να μην δούμε ξανά. Γι αυτό και θα είμαι για πάντα ευγνώμων για αυτή την εμπειρία!
Όλα αυτά, βέβαια, ήταν τα «τυχερά» της επίσκεψής μας στην Πολωνία, γιατί ο σκοπός μας δεν ήταν να πάμε ταξίδι αναψυχής, αλλά να δούμε – έξω από τα βιβλία και τις ταινίες – για τι πραγματικά είναι ικανός ο άνθρωπος όταν «θολώνει» το μυαλό του, όταν ξεπερνάει τα όρια και φτάνει στο σημείο της Ύβρεως.
Η επίσκεψή μας στο Στρατόπεδο Συγκέντρωσης του Άουσβιτς Ι και Άουσβιτς ΙΙ – Μπίρκεναου, ήταν αναμφισβήτητα μια ιδιαίτερη, ξεχωριστή και μοναδική εμπειρία. Χάρη στις λεπτομερείς περιγραφές και ιστορίες του ξεναγού μας, του κυρίου Πέτρου – ενός ελληνόφωνου Πολωνού, καταφέραμε να κατανοήσουμε καλύτερα τα φρικτά πράγματα που βίωσαν εκεί, οι Εβραίοι και οι στρατιώτες της Σοβιετικής Ένωσης, κατά κύριον λόγο, αλλά και άνθρωποι από όλην την Ευρώπη – ανάμεσά τους και Έλληνες – που είχαν την ατυχία να καταλήξουν εκεί. Δεν θα μπω σε φρικτές λεπτομέρειες για τις συνθήκες ζωής στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, αλλά μετά την συγκεκριμένη επίσκεψή μας, νιώθω την ανάγκη να πω πως, το πού μπορεί να φτάσει ο άνθρωπος όταν δεν έχει καθαρό μυαλό και σωστή σκέψη, είναι πραγματικά τρομακτικό…
Τα βάσανα και τα βασανιστήρια των ανθρώπων που πέρασαν από αυτόν τον χώρο δεν μπορούν να ξεχαστούν και δεν πρέπει να ξεχαστούν. Η ιστορία έχει την τάση να επαναλαμβάνεται, αλλά ελπίζω πως αυτή η περίπτωση θα είναι η εξαίρεση στον κανόνα. Εύχομαι πως θα παραμείνει μοναδική σε όλους τους επόμενους αιώνες της ανθρώπινης παρουσίας στη γη, μια σειρά σελίδων στα βιβλία της «σκοτεινής» Ιστορίας της ανθρωπότητας.
Η επίσκεψη σε αυτούς τους ιστορικούς χώρους αφήνει ένα ασυνήθιστο στίγμα στον καθένα που βλέπει όλα αυτά από κοντά… Τον ξεβολεύει, τον αναγκάζει να αφουγκραστεί τον ανθρώπινο πόνο και να προβληματιστεί για το μέλλον. Είναι σίγουρα, ένας χώρος που πρέπει ο καθένας να επισκεφθεί, έστω και μια φορά στην ζωή του, αν αγαπάει τον άνθρωπο, αν θέλει να λέγεται Άνθρωπος.
Παναγιώτης Χαραλαμπίδης, Γ΄33